Methotrexaat is even effectief als prednison als eerstelijnsbehandeling voor pulmonale sarcoïdose
Sarcoïdose is een zeldzame systemische inflammatoire aandoening waarbij spontaan ontstekingen (granulomen) ontstaan, welke vrijwel in alle organen kunnen voorkomen. Longbetrokkenheid komt voor bij 90% van de patiënten en blijft de belangrijkste oorzaak van morbiditeit en mortaliteit. Mensen met pulmonale sarcoïdose ervaren vaak algemene pulmonale klachten zoals kortademigheid, hoesten en vermoeidheid.
Op dit moment wordt prednison aanbevolen als eerstelijnsbehandeling voor pulmonale sarcoïdose volgens de internationale richtlijnen. Deze aanbeveling berust echter op beperkt wetenschappelijk bewijs, doordat gerandomiseerde klinische studies tot op heden ontbreken. Prednison leidt op korte termijn tot verbetering van symptomen, longfunctie en radiologische afwijkingen. Aan de andere kant gaat het gebruik van prednison vaak gepaard met aanzienlijke bijwerkingen, zoals gewichtstoename, slaapproblemen en psychische klachten, die de kwaliteit van leven van patiënten negatief kunnen beïnvloeden. Langdurige behandeling is vaak noodzakelijk om de ontsteking onder controle te houden, maar het langdurig gebruik van hoge doseringen prednison kan leiden tot morbiditeit en de kwaliteit van leven verder verminderen. Er is dan ook een dringende behoefte aan alternatieve behandelopties met minder bijwerkingen. Methotrexaat, dat als tweedelijnsoptie wordt gebruikt, lijkt minder bijwerkingen te geven, maar is niet eerder rechtstreeks vergeleken met prednison.
De PREDMETH-studie heeft daarom onderzocht of methotrexaat, een medicijn dat al langer wordt gebruikt bij sarcoïdose, net zo goed werkt als prednison als eerste behandeling voor mensen met longsarcoïdose. Het was een open-label, non-inferioriteitsstudie, uitgevoerd in 17 ziekenhuizen in Nederland. In deze studie deden 138 patiënten mee die nog niet behandeld waren voor hun longsarcoïdose. Zij werden verdeeld in twee groepen: de ene groep kreeg prednison, de andere groep methotrexaat. Beide groepen kregen 24 weken behandeling volgens een vast schema, hierna werd de behandeling gecontinueerd in het kader van reguliere zorg. De resultaten lieten zien dat methotrexaat na 24 weken even effectief was als prednison. De longfunctie verbeterde in beide groepen ongeveer evenveel. Methotrexaat werkte wel iets langzamer, maar verrassend was dat de klachten bij beide groepen al na 4 weken wat beter werden.
Deze studie is de eerste gerandomiseerde studie waarin de effectiviteit van methotrexaat rechtstreeks is vergeleken met prednison als eerstelijnsbehandeling voor pulmonale sarcoïdose. Deze unieke Nederlandse studie is opgezet vanuit een samenwerking tussen onderzoekers, artsen en patiënten en werd gefinancierd door het Longfonds. Uit deze studie, waarvan de resultaten gepubliceerd zijn in de New England Journal of Medicine, blijkt nu dat methotrexaat even effectief is als prednison voor de behandeling van pulmonale sarcoïdose.
Het totaal aantal bijwerkingen was gelijk in beiden groepen. Gewichtstoename (gemiddeld 5.1kg), slapeloosheid en toegenomen eetlust waren de meest voorkomende bijwerkingen in de prednison groep. Misselijkheid, vermoeidheid en levertestafwijkingen waren de meest voorkomende bijwerkingen in de methotrexaat groep. Opvallend was dat de bijwerkingen in de methotrexaat groep vaker van tijdelijke aard waren (63%) vergeleken met die in de prednison groep (46%). Dit komt waarschijnlijk doordat in de methotrexaat groep het veranderen van de toediening (injecties in plaats van tabletten) of het aanpassen van het doseringsschema heeft geleid tot het verminderen van bijwerkingen.
De onderzoekers verwachten dat methotrexaat in de toekomst vaker als eerste behandeling gebruikt zal worden. Dit geeft artsen en patiënten meer keuzemogelijkheden. Het verschil in hoe snel het medicijn werkt en de soorten bijwerkingen helpen artsen en patiënten samen een goede keuze te maken. Sommige mensen willen snel verbetering en nemen liever prednison, terwijl anderen liever wachten om minder bijwerkingen te hebben en dan voor methotrexaat kiezen. In de toekomst hopen de onderzoekers een hulpmiddel te maken om patiënten te helpen bij deze keuze.
