Sarcoïdose in het kort
Sarcoïdose is een zeldzame ziekte waarbij ontstekingen ontstaan. De witte bloedcellen die zich daarbij ophopen noemen we granulomen. Deze granulomen kunnen vrijwel overal in het lichaam voorkomen. De oorzaak van sarcoïdose is niet bekend en er is geen medicijn dat sarcoïdose kan genezen. Sarcoïdose is een multisysteemziekte, dat wil zeggen dat er gelijktijdig meerdere systemen (gebieden in het lichaam) bij de ziekte betrokken kunnen zijn.
Een typisch voorbeeld van de betrokkenheid van meerderde systemen is het syndroom van Löfgren.
Syndroom van Löfgren

Het syndroom van Löfgren is een verschijningsvorm van acute sarcoïdose. Zoals de naam al zegt gaat het hier om een syndroom, wat wil zeggen dat het een ziektebeeld is waarbij een verzameling van verschijnselen met elkaar optreedt. Vanwege die specifieke verzameling van verschijnselen wordt het syndroom van Löfgren vaak snel herkend.
De klachten beginnen vaak heel plotseling en zeker in het begin kan het ziektebeeld erg heftig verlopen. Vanwege het plotselinge en heftige ziektebeeld noemen sommige mensen het ook wel een ‘sarcoïdoseaanval’. Strikt genomen is dat niet helemaal juist, maar zeker wel begrijpelijk.
De Zweedse longarts Sven Halvar Löfgren was in 1946 de eerste die een wetenschappelijke publicatie schreef over dit syndroom. Het ziektebeeld is naar hem vernoemd.
Klachten bij sarcoïdose
Sarcoïdose kan veel verschillende klachten (symptomen) geven. Dat kunnen klachten zijn die horen bij de plaats(en) waar de granulomen zich bevinden. Dat noemen we specifieke klachten.
De klachten die specifiek passen bij het syndroom van Löfgren vind je hier.
Er kunnen bij sarcoïdose echter ook klachten optreden die niet te maken hebben met de plaats(en) van de granulomen. Dat zijn algemene klachten, zoals vermoeidheid, slaapproblemen, gewrichtsklachten en concentratieproblemen.

Klachten bij het syndroom van Löfgren
De verzameling van klachten die met elkaar optreden bij het syndroom van Löfgren zijn:
- Erythema nodosum (pijnlijke paarsrode vlekken en zwellingen op de huid, meestal op de onderbenen of de armen)
- Koorts
- Pijnlijke of gezwollen enkels, polsen, knieën of andere gewrichten.
- Op de röntgenfoto opgezette lymfeklieren bij de longen te zien.
Naast specifieke klachten bij het syndroom van Löfgren kan sarcoïdose ook zogenaamde algemene klachten geven die niet te maken hebben met de locatie(s) van de granulomen.
Diagnose van sarcoïdose
Sarcoïdose is niet makkelijk te diagnosticeren. Er bestaat geen bloedtest of scan waaruit meteen blijkt dat het om sarcoïdose gaat. Er zijn altijd verschillende onderzoeken nodig om de diagnose sarcoïdose te kunnen stellen. Deze onderzoeken zijn ook belangrijk om andere mogelijke aandoeningen uit te sluiten.
Naast lichamelijk onderzoek wordt standaard het bloed onderzocht op ontstekingswaarden. Omdat sarcoïdose bij veruit de meeste mensen in de longen voorkomt (90%) wordt daarnaast ook standaard een röntgenfoto van de borstkas gemaakt en een longfunctietest afgenomen Vaak wordt ook een hartfilmpje (ECG) gemaakt om mogelijke betrokkenheid van het hart uit te sluiten. Soms wordt ook een scan gemaakt of wordt een biopt genomen om weefsel te onderzoeken onder de microscoop.
Diagnose van het syndroom van Löfgren
Gezien de duidelijke en vrij specifieke combinatie van klachten zal de diagnose ‘Löfgren’ meestal snel gesteld worden. Hierbij volstaat, naast lichamelijk onderzoek, vaak een thoraxfoto.
Behandeling van sarcoïdose
Er bestaat geen medicijn dat sarcoïdose kan genezen. Medicatie die eventueel voorgeschreven wordt is bedoeld om de ontstekingen te remmen, maar geneest de sarcoïdose niet.
Gelukkig is het niet voor alle mensen met sarcoïdose nodig om medicatie te gebruiken. Bij sommige mensen gaat sarcoïdose vanzelf over (al kan dat wel twee tot drie jaar duren) en bij een ander deel van de mensen zijn de klachten minder ernstig of minder belastend waardoor medicatie mogelijk meer kwaad zou doen dan goed. Er wordt dan afgewacht hoe de sarcoïdose zich ontwikkelt. Dit afwachtende beleid geldt voor ongeveer de helft van de sarcoïdosepatiënten. Ook bij een afwachtend beleid blijf je onder controle staan van de longarts en eventueel andere specialisten.
De behandeling van sarcoïdose met medicijnen wordt in het algemeen gestart als er sprake is van functieverlies of (dreigende) schade aan organen of als de sarcoïdose voorkomt in het hart, het zenuwstelsel of de ogen. Ook als meerdere organen betrokken zijn wordt gekeken of systemische behandeling nodig is.
Als behandeling met medicatie gestart wordt is deze in het algemeen ook lang nodig; meestal meer dan een jaar, soms enkele jaren. Na het staken van de behandeling kan de ziekte weer opnieuw actief worden, waarna de behandeling weer hervat moet worden.
Behandeling met medicatie is bij het syndroom van Löfgren doorgaans niet nodig gezien het gunstige verloop.
Prognose van sarcoïdose
Het ziekteverloop van sarcoïdose (ook wel prognose genoemd) is moeilijk te voorspellen. Sarcoïdose kenmerkt zich in elk geval door een grillig verloop. Perioden waarin je je relatief goed voelt worden vaak afgewisseld met perioden waarin de klachten toenemen of de ziekte weer (tijdelijk) verergert. Dat noemen we opvlammen.
Sarcoïdose met een acuut begin heeft over het algemeen een wat gunstiger beloop dan sarcoïdose met een geleidelijk begin. Uiteraard hangt ook de mate van verlittekening die is opgetreden nauw samen met het verloop van sarcoïdose.
Van alle patiënten met sarcoïdose verdwijnt bij 70% de ziekte binnen een periode van twee tot drie jaar, soms zelf zonder medicatie. Zo’n 20 tot 30% van de patiënten heeft blijvende schade aan bijvoorbeeld de longen en voor een zeer klein deel van de patiënten (1 tot 5%) is sarcoïdose de doodsoorzaak.
Niet elke vorm van sarcoïdose kent een vergelijkbaar verloop. Zo is de prognose bij hartsarcoïdose en neurosarcoïdose minder goed dan bij sarcoïdose in de ogen.
Opvolging
Om het verloop van sarcoïdose te volgen worden de thoraxfoto, het bloedonderzoek en de longfunctietest regelmatig herhaald. Afhankelijk van de klachten wordt er eventueel ook een scan of een echo gemaakt. Daarmee wordt gecontroleerd of de ziekteactiviteit uitdooft, hetzelfde blijft of toeneemt.
Het is ook mogelijk dat er opnieuw ziekteactiviteit optreedt nadat de ziekteactiviteit eerder was uitgedoofd. Dat noemen we een opvlamming. Bij een actief ziekteproces is het mogelijk dat ook andere delen van het lichaam betrokken raken bij de sarcoïdose.
Prognose van het syndroom van Löfgren
Gewoonlijk heeft het syndroom van Löfgren een goede prognose: volledig herstel na twee jaar in 80% van de gevallen. De prognose is echter beduidend minder goed bij het negroïde ras. Een matige prognose, eventueel met complicaties, wordt in 5% gezien.
