Wat zijn granulomen en wat betekenen ze bij sarcoïdose?
Wie aan sarcoïdose denkt, denkt vaak meteen aan granulomen. Maar wat zijn granulomen precies? En betekent het zien van granulomen altijd dat iemand sarcoïdose heeft? In dit artikel leggen we alles uit over granulomen, hun functie in het lichaam en de relatie met sarcoïdose.
Wat zijn granulomen?
Granulomen zijn kleine ophopingen van afweercellen die ontstaan als reactie op ontstekingen. Het lichaam maakt ze aan om stoffen af te weren die het niet kan opruimen, zoals:
- Bepaalde bacteriën
- Schimmels
- Onbekende stoffen
Je kunt het zien als een soort afvalputje van het immuunsysteem, waarin de afweercellen proberen de ongewenste indringer te isoleren en op te ruimen.
Granulomen bestaan vooral uit Histiocyten, een type witte bloedcel dat afkomstig is uit het beenmerg. Histiocyten spelen een rol bij het bestrijden van infecties en het opruimen van dode cellen.
Bij sarcoïdose leven deze afweercellen een eigen leven. Na het opruimen van de initiële onbekende indringer blijven ze actief en veroorzaken ze op plaatsen waar geen ontsteking op te ruimen valt zélf een ontstekingsreactie door het vormen van granulomen.
Verschillende soorten granulomen
Niet elk granuloom is hetzelfde. Bij sarcoïdose gaat het om niet-verkazende granulomen, wat betekent dat ze geen calciumafzetting of pusachtige kern hebben. Granulomen kunnen verschillen in:
- Grootte: van enkele millimeters tot enkele centimeters
- Vorm: rond, ovaal of onregelmatig
- Uiterlijk: glad en rood of verheven knobbeltjes
Granulomen komen niet alleen bij sarcoïdose voor
Granulomen zijn niet uniek voor sarcoïdose. Ze kunnen ook voorkomen bij andere aandoeningen, zoals:
- Tuberculose
- Ziekte van Crohn
- Ziekte van Wegener
- Kattenkrabziekte
Daarom moeten artsen andere oorzaken uitsluiten voordat de diagnose sarcoïdose wordt gesteld.
Symptomen van granulomen
Granulomen komen voor in verschillende organen waaronder longen en lymfeklieren (bij meer dan 90% van sarcoidosepatiënten) huid en ogen. Ze kunnen klachten veroorzaken zoals pijn en jeuk, maar soms blijven ze volledig onopgemerkt. Symptomen hangen af van de locatie en hoeveelheid granulomen.
Zelfs als granulomen geen klachten veroorzaken, helpen ze artsen bij het stellen van een diagnose, omdat ze onder de microscoop goed te herkennen zijn.
Wat gebeurt er met granulomen bij sarcoïdose?
De granulomen die gevormd worden bij sarcoïdose kunnen soms spontaan minder worden en verdwijnen, vaak ook zonder behandeling, waarbij aangedane weefsels of organen kunnen herstellen, dit kan enkele maanden tot jaren duren. Waarom dit bij de ene patiënt wel zo is en bij de andere niet is nog niet helemaal duidelijk maar sommige factoren spelen een rol zoals: het hebben van een bepaalde HLA-gen typering die een gunstiger verloop kunnen bepalen, de mate waarin je immuunsysteem in staat is zichzelf af te remmen en de uitgebreidheid van aangedane organen.
Soms is er medicatie nodig om de ontstekingshaarden kleiner te laten worden en te verminderen.
Het komt ook voor dat granulomen langdurig aanwezig zijn en er steeds nieuwe gevormd worden ondanks behandeling, wanneer dit gebeurt kan er beschadiging en uiteindelijk verlittekening van weefsel en organen optreden.
Deze verlittekening wordt fibrose genoemd en is onomkeerbaar, weefsel herstelt dan niet meer met als gevolg dat organen in hun functie en werking beperkt worden.
Granulomen bij dieren
Wist je dat granulomen ook bij dieren kunnen voorkomen? Dit laat zien dat vorming van granulomen een algemeen mechanisme van het immuunsysteem is, niet alleen een kenmerk van sarcoïdose bij mensen.
Conclusie
Eigenlijk bestaat “dé granuloom” niet. Granulomen verschillen in soort, grootte, vorm en locatie. Ze zijn een teken dat het immuunsysteem actief is, granulomen op zichzelf zijn meestal niet gevaarlijk, soms is dat bij sarcoïdose wel het geval door de locatie waar ze voorkomen. Het vinden van granulomen is wel een belangrijke stap bij het stellen van de juiste sarcoïdosediagnose.
