Woordenlijst

  • Laatst bijgewerkt:
  • Gepubliceerd:
« Terug naar artikel

Deze woordenlijst omvat de verklaring van een groot aantal (medische) termen die op onze website en in de diagnostiek en behandeling van sarcoïdose veel gebruikt worden. We werken er steeds aan om de lijst uit te breiden en te updaten. Mocht je onjuistheden constateren, nieuwe termen graag opgenomen willen zien, of tips voor ons hebben over deze lijst, dan horen wij dat graag: webredactie@sarcoidose.nl

ACE Angiotensine-converterend enzym, een bloedwaarde die verhoogd kan zijn bij sarcoïdose, maar dat geldt niet voor alle sarcoïdosepatiënten.
Actigraaf Apparaat (lijkend op een polshorloge) dat bewegingsactiviteit meet
Acupunctuur Alternatieve behandelwijze die er, met behulp van kleine naalden, naar streeft om het zelfgenezend vermogen van het lichaam te optimaliseren door de verschillende energiestromen in het lichaam in balans te brengen.
Adalimumab Werkzame stof in het medicijn Humira (TM). Zie Biologicals
Afweersysteem Beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde stoffen  en  micro-organismen zoals   bacteriën, virussen en schimmels.
Alendroninezuur  Zie Bisfosfonaten
Alkalische fosfatase Enzym dat aanwezig is in levercellen en cellen van de galwegen
Alveoli  Zie Longblaasjes
Analgetica Pijnstillende medicijnen
Anamnese Gesprek tussen arts en patiënt om de ziektegeschiedenis vast te stellen
Angiogram Onderzoek van de bloedvaten
Anti TNF-α therapie Medicatie die de productie van TNF-α remt.
Antigeen Lichaamsvreemde stof waartegen een afweerreactie wordt gestart
Anticonceptiemiddel Middel dat voorkomt een zwangerschap ontstaat.
Antilichaam Zie Immunoglobulinen
Apneu Zie Slaapapneu
ARA-290 Een medicijn tegen neuropathische pijn. Er wordt onderzoek gedaan naar de toepasbaarheid bij dunnevezelneuropathie bij sarcoïdose.
Artritis Ontsteking van de gewrichten
Artroplastiek Operatie waarbij een kunstgewricht wordt geplaatst
Atypisch Afwijkend van het gebruikelijke beeld
Auto-immuunziekten Ziekten waarbij het afweersysteem lichaamseigen cellen niet herkent waardoor het lichaam antistoffen aanmaakt tegen de eigen cellen.
Azatriopine Medicatie die het afweersysteem onderdrukt en ontstekingen remt.

B-cellen Ook wel B-lymfocyten, zijn een bepaald soort witte bloedcellen die een belangrijke rol spelen in ons immuunsysteem.  Ze zijn een  onderdeel van het deel van het afweersysteem dat lichaamseigen en lichaamsvreemde stoffen kan onderscheiden.
Bacteriële infectie Een ontsteking veroorzaakt door bacteriën
BAL Zie Broncho Alveolaire Lavage
Beroepsgerelateerde stoffen Stoffen waaraan men tijdens het werk wordt blootgesteld.
Besnier Boeck (Schaumann) Oude naam voor sarcoïdose
Bezinking(snelheid)  De snelheid waarmee rode bloedcellen naar beneden zakken in een buisje bloed.  Een verhoogde bezinking geeft aan dat er ontstekingen in het lichaam aanwezig zijn.
Bijschildklier Kleine klieren die het calciumgehalte van het lichaam controleren.
Bindvlies Een slijmvlies dat het oogwit en de binnenste zijde van de oogleden bedekt.
Biologicals Relatief nieuwe geneesmiddelen die het ontstekingsproces remmen door de ‘boodschappereiwitten’ van het afweersysteem te blokkeren. Voor het maken van biologicals zijn levende organismen nodig. Voorbeelden van biologicals die bij sarcoïdose worden gebruikt zijn Remicade®  (infliximab)  en Humira® (adalimumab).
Biopsie Het afnemen van een stukje weefsel voor onderzoek
Biopt Een stukje weefsel voor onderzoek
Biosimilars Medicijnen die gemaakt worden nadat het patent op de originele biological is verlopen. De biosimilar lijkt sterk op de originele biological maar is nooit een exacte kopie. Biosimilars moeten aan dezelfde strenge medicijnregelgeving voldoen als alle andere medicijnen.
Bisfosfonaten  Medicijnen die aan botweefsel hechten en hierdoor de botafbraak remmen. Bisfosfonaten kunnen worden voorgeschreven bij botontkalking of bij (langdurig) gebruik van corticosteroïden zoals predniso(lo)n.  Een voorbeeld van een bisfosfonaat is alendroninezuur.
Blaastest Zie Longfunctietest
Bloedspiegel Een waarde die aangeeft hoeveel er van een bepaalde stof in het bloed zit
Boezems (hart) Het hart is onderverdeeld in vier ruimten, de beide bovenste van deze ruimten noemen we de boezems. De onderste ruimten zijn de hartkamers.
Botbeschermende medicatie Medicatie tegen het brozer of poreuzer worden van je botten.
Botontkalking Het brozer of poreuzer worden van de botten. Bij ernstige botontkalking neemt de kans op botbreuken toe.  Botontkalking kan op hogere leeftijd ontstaan, maar ook op jongere leeftijd versterkt door medicijngebruik of door de sarcoïdose zelf.
Botscan Beeldvormend onderzoek waarbij afwijkingen in botten en gewrichten kunnen worden opgespoord
Botscintigrafie Zie Botscan
Broncho Alveolaire Lavage Beeldvormend onderzoek waarbij via een dunne slang (bronchoscoop) de binnenkant van de longen wordt bekeken. Daarnaast wordt er vloeistof in de longen gespoten die meteen weer opgezogen wordt zodat deze kan worden onderzocht. Tijdens het onderzoek kan ook een stukje longweefsel worden weggenomen voor onderzoek (longbiopsie).
Bronchoscoop Een kijkinstrument, waarmee via een dunne slang en een lens of een kleine videocamera de luchtwegen worden onderzocht
Bronchoscopie Onderzoek waarbij men de binnenkant van de long bekijkt met een bronchoscoop
BSE Bezinkingssnelheid erytrocyten. Zie Bezinking

C-reactieve proteïne Eiwit dat in bloedonderzoek gebruikt wordt als indicator voor ontstekingen
Calcium Kalk. Het kalkgehalte kan in het bloed en/of de urine verhoogd zijn bij sarcoïdosepatiënten.
Cardiaal Betrekking hebbend op het hart
Carpaal tunnel syndroom           Beknelling van de zenuw (nervus medianus) in het polskanaal
Cataract Zie Staar
Celdelingsremmers  Medicatie die het delen van cellen remt.
Centraal zenuwstelsel       Deel van het zenuwstelsel  dat de hersenen en het ruggenmerg omvat
Chloroquine Een medicijn dat veel gebruikt wordt tegen malaria en ook wordt gebruikt bij sarcoïdose, met name bij gewrichtsklachten of sarcoïdose van de ogen.
Chronisch vermoeidheidssymdroom  Een ernstig invaliderende vermoeidheid die niet door een andere lichamelijke op psycholgische aandoening verklaart kan worden.
Cognitieve gedragstherapie Een vorm van pshychotherapie waarbij gedachtegewoonten die niet helpen worden omgebogen in wel helpende gedachten.
Conjunctiva Ook wel bindvlies, is een slijmvlies dat het oogwit en de binnenste zijde van de oogleden bedekt.
Contra-indicatie Een reden om een bepaalde behandeling of bepaalde medicatie niet toe te passen.
Complicaties Een probleem dat optreedt tijdens een ziekte of een behandeling.
Corticosteroïden  Medicijnen die zijn afgeleid van het lichaamseigen cortisol uit de bijnierschors, ook wel cortisonen genoemd. Ze worden gebruikt om ontstekingen te remmen. Een voorbeeld van een corticosteroïd is prednison.
Cosmetisch Betreffende het uiterlijk
Creatinine Stof in urine die wordt gebruikt om de functie van de nieren te meten.
Creatinefosfokinase  Een enzym dat een rol speelt in de energievoorziening van de spieren, het hart en de hersenen.
Crohn, Ziekte van Een ziekte waarbij het maag-darmkanaal chronisch ontstoken is. Wordt ook wel sarcoïdose van de darmen genoemd.
CRP Zie C-reactieve proteïne
CPK Zie Creatinefosfokinase
CT-scan CT staat voor Computer Tomografie. Een CT-scanner maakt met behulp van röntgenstralen afbeeldingen van dwarsdoorsneden van je lichaam waardoor er veel meer op te zien is dan op een röntgenfoto.
CVS Zie Chronisch vermoeidheidssyndroom
Curatieve behandeling Behandeling gericht op genezing
Cytokines Boodschappereiwitten van het afweersysteem
Cytostatica Medicijnen die de celdeling remmen
Cytotoxisch Giftig voor cellen

Dekenintolerantie Het niet verdragen van dekens of lakens op de benen.
Depressie Een voortdurend aanwezige neerslachtige stemming die langer dan twee weken duurt.
Dexascan Onderzoek waarmee de botmineraaldichtheid gemeten wordt met behulp van röntgenstralen.
Diagnose Vaststellen van een ziekte
Diffusie De verplaatsing van zuurstof en kooldioxide tussen de longblaasjes en het bloed in de longhaarvaten.
Diffusiecapaciteit De hoeveelheid zuurstof die vanuit de longen in het bloed opgenomen kan worden.
Diffusiestoornis Een probleem met uitwisseling van zuurstof en kooldioxide in je longen, waardoor je minder goed zuurstof opneemt.
Diffuus Niet goed zichtbaar of herkenbaar, zonder duidelijke begrenzing
DMARD’s Disease-Modifying Anti-Rheumatic Drugs. Ontstekingsremmende medicijnen die het gehele afweersysteem wat onderdrukken.
Dunnevezelneuropathie  Ook wel paraneurosarcoïdose als het voorkomt in combinatie met sarcoïdose. Een frequent voorkomende neurologische complicatie bij sarcoïdose die een heel diverse verzameling neurologische klachten kan veroorzaken zoals pijn, verstoring van de temperatuurhuishouding, dekenintolerantie en droge ogen of mond. Komt ook bij andere aandoeningen voor.
DVN Zie Dunnevezelneuropathie
Dyspneu Kortademigheid

ECG Elektrocardiogram: onderzoek naar de elektrische activiteit in de hartspier. Dit geeft informatie over de hartfunctie, het hartritme, de grootte van het hart en de zuurstofvoorziening.
Echo(grafie) Onderzoeksmethode waarbij een afbeelding wordt gemaakt met behulp van onhoorbare geluidsgolven.
Echocardiografie  Onderzoek dat de pompfunctie van het hart in beeld brengt met behulp van radiogolven
EEG Elektro-encefalogram: meet de elektrische activiteit en de functie van de hersenen.
EFO Elektrofysiologisch onderzoek, een onderzoek naar geleidingsstoornissen en/of kamerritmestoornissen via een katheter door de lies(slag)ader
EMG Electromyogram:  onderzoek van de functie van perifere zenuwen en spieren door middel van stroomstootjes en naalden
Endo-echografie Het maken van beeldopnamen van de lymfeklieren die tussen de longvliezen liggen. Dit gebeurt via de slokdarm of de luchtwegen. Vervolgens wordt hier met een dunne naald een biopt van genomen.
Endoscopie  Inwendig kijkonderzoek via een buis met een camera erin. De buis kan ook gebruikt worden om een biopt te nemen.
Enzym  Een eiwit dat in het lichaam een bepaalde chemische reactie mogelijk maakt of versnelt, zonder daarbij zelf te worden verbruikt.
Ergometrie Inspanningstest bijvoorbeeld op loopband of hometrainer.
Ergotherapie Therapie die erop gericht is om met oefeningen en hulpmiddelen het dagelijks leven te vergemakkelijken en klachten te verminderen.
Erythema nodosum Huidaandoening bij sarcoïdose, kan ook bij andere ziektebeelden voorkomen
Erytrocyten Zie Rode bloedcellen
Epidemiologisch onderzoek Onderzoek naar de verdeling van een ziekte binnen de samenleving en het zoeken naar een verband tussen het optreden van bepaalde ziekten en bepaalde omstandigheden zoals leef-en eetgewoonten.
Epilepsie Een aandoening die zich uit in de vorm van aanvallen. De aanvallen ontstaan door een plotselinge, tijdelijke verstoring van de elektrische prikkeloverdracht in de hersenen.
Etniciteit Een verzameling van culturele kenmerken en gedragingen die door een groep mensen worden gedeeld en van generatie op generatie overgedragen wordt.
Expertisecentrum Erkend centrum waarin expertise voor diagnostiek, behandeling en onderzoek van sarcoïdose aanwezig is en multidisciplinair wordt ingestoken. Er zijn in Nederland twee erkende expertisecentra, het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein en het Erasmus MC in Rotterdam. Naast expertisecentra zijn er ook nog behandelcentra.

FAS Zie Fatigue Assesment Scale
Fatigue Assesment Scale Vragenlijst waarmee de mate van vermoeidheid wordt gemeten.
Fibrose Bindweefselvorming ofwel littekenweefstel
Fibromyalgie Een reumatische aandoening die veel pijn geeft in het bindweefsel en de spieren. Het wordt ook wel weke delen reuma genoemd.
Fiboserend weefsel Weefsel dat verlittekend
Fietstest Onderzoek naar de reactie en de zuurstofcapaciteit van het hart bij inspanning
Foliumzuur Vitamine B11 – Gaat bijwerkingen tegen van medicatie zoals methotrexaat.  Is ook een belangrijke stof voor de ontwikkeling van de ongeboren baby.
Folikkels Zwelling van de slijmvliesbekleding aan de binnenkant van de oogleden
Fundoscopie Zie Oogspiegelen
Fysiologisch zout Een oplossing van keukenzout in water die overeenkomt met de samenstelling van de lichaamsweefsels van de mens.
Fysiotherapie  Therapie die erop is gericht de conditie van gewrichten, pezen en spieren in stand te houden of te verbeteren en een goede houding en manier van bewegen aan te leren.

Gallium scan Onderzoek waarmee ontstekingen in beeld gebracht worden door middel van gallium, een radioactief metaal.
Gamma-GT Enzym dat aanwezig is in levercellen en cellen van de galwegen
Geleidingsblok Vertraging of blokkade van de geleiding van prikkels in het hart
Geleidingsweefsel  Gespecialiseerd weefsel dat het pompmechanisme van het hart aanstuurt door besturing van de hartspier.
Gewricht De verbinding tussen twee botten die beweging mogelijk maakt.  Er zijn verschillende soorten gewrichten:  scharniergewricht (elleboog), zadelgewricht (aanhechting van duim aan hand), eivormig gewricht (pols) en kogelgewricht (schouder).
Gezichtszenuw De zenuw die de verbinding vormt tussen de hersenen en het oog
Glasvocht Een gelei-achtige massa omgeven door een dun vlies dat zich bevindt in de ruimte achter de lens van het oog.
Glaucoom Te hoge oogdruk die ontstaat doordat oogvocht niet goed wordt afgevoerd
Glucosteroïden Zie Corticosteroïden
Granulomen Ophoping van witte bloedcellen (afweercellen) die kenmerkend is voor sarcoïdose maar ook voorkomt bij andere ziektes
Granulomateuze ontstekingen Ontstekingen waarbij zich granulomen vormen

Hartkamers Het hart is onderverdeeld in vier ruimten, de beide onderste ruimten noemen we de hartkamers. De bovenste ruimten zijn de boezems.
Hartritmestoornis Een terugkerende verstoring van het hartritme waarbij het hart te snel, te langzaam of onregelmatig klopt.
Hartzakje Het zakje in de borstholte, bestaande uit vliezen,  waarin het hart zich bevindt.
Heerfordt, syndroom van Vorm van sarcoïdose die gekenmerkt wordt door een combinatie van koorts, vergrote speekselklieren, aangezichtsverlamming van de zevende gezichtszenuw en regenboogvliesontsteking in het oog
Hersenvliesontsteking  Een ontsteking van de hersenvliezen die om de hersenen en het ruggenmerg liggen.
Histologie Leer van het weefselonderzoek
Holtermonitor Onderzoek met een draagbaar ‘bandrecordertje’ dat gedurende langere tijd de hartfunctie registreert
Hormonen Signaalstoffen die een zeer specifieke uitwerking op de organen en weefsels hebben
HR CT scan Zie CT- scan
Huidatrofie Dunner worden van de huid
Huidbopt Zie Biopt
Humira ® Zie Biologicals
Hydroxychloroquine  Zie Chloroquine
Hypercalciëmie Te hoog calcium (kalk)gehalte in het bloed
Hypercalciurie Te hoog calcium (kalk)gehalte in de urine

ICD Inwendige defibrillator die het normale hartritme kan herstellen door middel van een schok
IL-2R Interleukine 2 receptor, een waarde in het bloed die een indicatie kan zijn voor de activiteit van de sarcoïdose
ILD Zie Interstitiële longziekten
Immunoglobulinen Eiwitten die zich binden aan lichaamsvreemde stoffen waardoor deze onschadelijlk worden gemaakt.
Immunosuppressiva Medicijnen die de werking van het afweersysteem remmen
Immunotherapie Behandeling die het afweersysteem beïnvloedt door het af te remmen of juist te stimuleren
Immuunsysteem Zie Afweersysteem
Incidentie Het aantal mensen dat de diagnose van een bepaalde ziekte krijgt binnen een tijdvak van een jaar
Inflammatie Ontstekingachtige reactie
Infliximab Werkzame stof in Remicade (TM). Zie Biologicals
Injectie Toedieningsvorm van medicijnen met een injectiespuit.
Intermitterende vermoeidheid Vermoeidheid die na enkele actieve uren opkomt. Na een korte rustperiode zijn activiteiten  weer mogelijk maar binnen korte tijd volgt er opnieuw moeheid.
Interstitiële longziekten Een verzamelnaam voor meer dan honderd verschillende aandoeningen die te maken hebben met de ruimte in de longen tussen de longblaasjes en de bloedvaten. Deze ruimte heet het interstitium.
Interstitum  De ruimte in de longen tussen de longblaasjes en de bloedvaten.
Intolerantie Zie Dekenintolerantie
Iridocyclitis Ontsteking van de iris in het oog
Irisontsteking Zie Regenboogvliesontsteking

Katheter Een dun buigzaam buisje dat gebruikt wordt voor onder andere hartonderzoek (hartkatheterisatie)
Kooldioxide Een stof die mensen en dieren uitademen. Het is kleurloos en reukloos en komt van nature voor in de atmosfeer.
Kransslagader  Slagader die het hart voorziet van bloed
Kveim test Huidonderzoek dat vroeger werd gebruikt voor het diagnosticeren van sarcoïdose

Larynx Strottenhoofd
Lavage Zie Broncho Alveolaire Lavage
LEP Laser Evoked Potentials, onderzoek van de pijnbanen. Via de laser krijgt u kleine pijnprikkels toegediend waarbij elektroden op het hoofd de reactie van de hersenen op de pijnprikkels meten.
Leukocyten Zie Witte bloedcellen
Lichaamsvreemde stof Stof die niet van nature in het menselijk lichaam voorkomt
Littekenvorming Ontstaat door de groei van littekenweefsel dat voor een groot gedeelte bestaat uit bindweefsel (collageen)
Liquor Hersenvocht
Löfgren, Syndroom van Acute vorm van sarcoïdose met roodpaarse vlekken op met name de armen en benen (erythema nodosum) in combinatie met pijnlijke en gezwollen gewrichten (vooral enkels en/of polsen), vermoeidheid en koorts.
Lokale behandeling Behandeling van een specifieke plaats in het lichaam, denk bijvoorbeeld aan oogdruppels of zalf
Longbiopt Zie Biopt
Longblaasjes  De longblaasjes bevinden zich aan het uitende van de allerkleinste vertakkingen van de luchtpijp. Hier vindt de daadwerkelijke gaswisseling plaats. Zuurstof (O2) wordt opgenomen door het bloed en koolstofdioxide (CO2) wordt afgegeven aan de lucht.
Longfoto Röntgenfoto van de longen
Longfunctietest Onderzoek waarbij de longinhoud, de zuurstofopnamecapaciteit en  de hoeveelheid lucht die in één seconde uitgeademd kan worden gemeten worden
Longparenchym De functionele delen van de longen. Zij zorgen voor de functie van het de longen, terwijl het bindweefsel en het steunweefsel voor de structuur zorgen.
Longspoeling Zie Broncho Alveolaire Lavage
LP Zie Ruggenprik
Lumbaalpunctie  Zie Ruggenprik
Lupus pernio Huidafwijking van de neus en het neusslijmvlies die onder andere bij sarcoïdose kan voorkomen
Lyme, ziekte van Een infectieziekte die veroorzaakt wordt door de bacterie Borrelia burgdorferi.
Lymfeklieren Kleine orgaantjes in het lymfestelsel die een T-cellen en B-cellen opslaan. Ook wel lymfeknopen genoemd
Lymfestelsel Ook wel lymfesysteem. Het lymfestelsel is een transportsysteem dat eiwitrijk weefselvocht (lymfe) door ons lichaam. Het beschermt het lichaam tegen virussen en bacteriën.
Lymfevaten De transportkanalen van het lymfesysteem
Lymfocyten Een specifiek soort witte bloedcellen die een rol spelen in het afweersysteem. Ze worden verdeeld in B-cellen en T-cellen.
Lymfonen Opgezwollen lymfeklieren

Macula oedeem Vochtophoping in de gele vlek (macula).  De gele vlek zit aan de achterkant van het oog en is belangrijk om scherp te kunnen zien.
Malaise Algehele staat van ongemak, vermoeidheid of ziekte
ME/CVS Zie Chronisch vermoeidheidssyndroom
Mediastinoscopie  Kleine operatieve ingreep (zogenaamd brievenbusje) waarbij een biopt wordt genomen van een lymfeklier in een ruimte boven in de borst aan de voorkant
Mediastinum De ruimte tussen de longen
Medicatie Geneesmiddel
Menopauze Zie Overgang
Methotrexaat Medicijn dat het afweersysteem onderdrukt. Bij sarcoïdose wordt het meestal voorgeschreven in combinatie met prednison als prednisonbesparend medicijn. Dit gebeurt als de prednison niet (voldoende) werkt of te veel bijwerkingen geeft. Bij sommige mensen met sarcoïdose wordt methotrexaat ook voorgeschreven zonder de combinatie met prednison.
Microscopisch onderzoek Het bekijken van weefsel of bloed onder een microscoop.
Mindfulness Een vorm van meditatie waarin men zich op een niet-reactieve manier bewust is van de fysieke en geestelijke sensaties en situaties van het moment.
Misdiagnose Het stellen van een verkeerde diagnose
MRI Magnetic Resonance Imaging, beeldvormend onderzoek waarbij een scanapparaat met magnetische velden speciale beelden kan maken van bijvoorbeeld de hersenen, het ruggenmerg of het hart
MTX Zie Methotrexaat
Multidisciplinair team Een multidisciplinair team bestaat uit verschillende specialisten en andere deskundigen die gespecialiseerd zijn in een bepaalde sarcoïdosesoort. Dit zijn meestal specialisten uit eenzelfde ziekenhuizen maar dat hoeft niet. De samenstelling van het multidisciplinaire team is afhankelijk van de soort sarcoïdose. Meestal zal in elk geval een longarts deel uitmaken van het team.
Multisysteemziekte  Een ziekte waarbij gelijktijdig meerdere gebieden van het lichaam betrokken zijn.
Mycofenolaat Ontstekingsremmend medicijn dat het afweersysteem onderdrukt. Bij sarcoïdose wordt het meestal voorgeschreven als prednisonbesparend medicijn.
Myopathie Spierkrachtverlies
Myositis Spierontsteking

Netvlies Onderdeel van het oog waar het licht opgevangen wordt
Neuropathie Stoornis in de werking van de zenuwen
Nierbiopt Zie Biopt
Nierdialyse Een behandeling om je bloed te schoon te filteren als de nieren daar zelf niet meer toe in staat zijn.
Nierfalen Nieren die niet goed meer werken
Nodi of nodules Dikke knobbels in de huid
Non Hodgkin Een vorm van lymfeklierkanker.
Non-steroidal anti-inflammatory drug Zie NSAID’s
Normaalwaarden  De waarden die gelden voor gezonde mensen in vergelijkbare omstandigheden. Het vergelijken van de normaalwaarden met de gemeten waarden van een specifieke patiënt kan helpen bij het stellen van de diagnose of het resultaat van de behandeling.
NSAID’s Non-steroidal anti-inflammatory drug: ontstekingsremmende medicijnen zonder steroïden die ook pijnstillend werken
Nucleaire scan Beeldvormende onderzoek waarbij actieve sarcoïdosehaardjes met behulp van radioactieve stoffen zichtbaar kunnen worden gemaakt. Voorbeelden: gallium scan, PET-scan en de SMS-scan

Objectiveerbaar Vast te stellen op basis van meetbare feiten
Obstructief slaapapneu syndroom Zie Slaapapneu
Oculair Betrekking hebbend op het oog
Oedeem Een overmatige ophoping van vocht in een bepaald lichaamsdeel,  door het vasthouden van vocht zwelt het lichaamsdeel op.
Oestrogeen Een hormoon dat met name bij vrouwen een belangrijke rol speelt bij het regelen van de menstruatie en tijdens de zwangerschap.
Oogspiegelen Een onderzoek waarmee de oogarts de binnenkant van het oog onderzoekt.
Opvlammingen Het weer actief worden van ontstekingen
OSAS Zie Slaapapneu
Osteopenie Lichte botontkalking
Osteoporose Ernstige botontkalking
Overgang De periode rond de laatste menstruatie van een vrouw

Panuveïtis Vaatvliesontsteking die tegelijkertijd voorin en achterin het oog optreedt
Paramedicus Iemand die beroepsmatig medische handelingen uitvoert maar die geen arts of tandarts is. Denk aan een ambulancebroeder of een fysiotherapeute.
Parameters Waarde
Paraneurosarcoïdose Dunnevezelneuropathie als bijverschijnsel van sarcoïdose
Papels Kleine bultjes in de huid van enkele millimeters doorsnee
Peesschedeontsteking Op sommige plaatsen loopt de pees door een peesschede, een met vloeistof gevuld buisje dat een pees omhult. Als dat ontstoken is spreken van een peesschedeontsteking.
Periartritis Ontstekingen rondom een gewricht
Perifeer zenuwstelsel Onderdeel van het zenuwstelsel dat de verbindingen vormt van de organen en weefsels naar het centrale zenuwstelsel
Persisterend Aanhoudend, niet overgaand
PET-scan Positron Emissie Tomografie, een beeldvormend onderzoek, waarbij ontstekingshaardjes zichtbaar worden gemaakt met behulp van een radioactieve stof
Piekbotmassa De optimale hoeveelheid bot
Pigmentatie Verkleuring van de huid
Plaquenil® Zie Chloroquine
Plaques Dicht bij elkaar zittende verdikkingen in de huid die een soort plaat vormen
Polysomnografie Zie Slaaponderzoek
Post sarcoïdose chronisch vermoeidheidssyndroom  Geeft symptomen van uitgebreide spierpijnen, verlammende moeheid en depressie. Dit syndroom treedt relatief vaak op bij sarcoïdosepatiënten als de ziekteactiviteit niet meer aanwezig is.
Prednisolon Een lichaamseigen hormoon dat gemaakt wordt in de bijnierschors. Prednisolon remt van nature ontstekingen en overgevoeligheidsreacties en speelt een rol bij het opslaan en vrij maken van energie, mineralen en zouten.

Als medicijn valt prednisolon (vaak voorgeschreven als prednison) onder de corticosteroïden. De synthetische variant van prednisolon die als medicijn wordt voorgeschreven bij ernstige ontstekingen is vier keer zo sterk als het lichaamseigen prednisolon.

Prednison Medicijn dat als eerste keus behandeling bij sarcoïdose geldt. Prednison zelf is onwerkzaam en wordt in de lever omgezet in de werkzame stof prednisolon.
Prevalentie Het aantal mensen per honderdduizend inwoners dat een bepaalde ziekte heeft op een specifiek moment
Primaire biliaire cirrose Chronische ontsteking van de kleine galkanaaltjes in de lever, waardoor de galkanaaltjes verstoppen en het galvocht niet meer goed afgevoerd kan worden. Dit leidt tot ontstekingen en verlittekening van de levercellen.
Prognose Vooruitzicht
Progressieve ziekte Een ziekte die steeds erger wordt.
Psychisch Geestelijk
Psychosociaal functioneren Het geestelijke functioneren in de sociale omgeving
Pulmonale hypertensie Aandoening waarbij de bloeddruk in de longslagader te hoog is

Qol Quality of Life: kwaliteit van leven
Quality of Life   Kwaliteit van leven

Regenboogvlies-
ontsteking
Ontsteking van het vaatvlies aan de voorkant van het oog
Reiki Een alternatieve behandelwijze waarbij via handoplegging de universele levensenergie wordt overgebracht naar de patiënt.
Resistentie Ongevoeligheid voor behandeling
Restless legs syndroom Patiënten hebben een rusteloos gevoel in de benen en bewegen daardoor hun benen erg veel. De klachten treden met name op tijdens rust en zijn ’s avonds en ’s nachts erger dan overdag.
Retina Zie Netvlies
Reumatoïde artritis Chronische ontstekingsziekte van gewrichten
Reversibel Omkeerbaar, herstelbaar
RLS Zie Restless legs syndroom
Rode bloedcellen Rode bloedcellen transporteren zuurstof- en koolstofdioxide tussen de longen en de andere weefsels in het lichaam.
Röntgenfoto Beeldvormend onderzoek door middel van röntgenstraling
Röntgenstadia Aan de hand van het beeld op de longfoto wordt een indeling gemaakt in vijf stadia.

  • Stadium 0: geen afwijkende longfoto
  • Stadium 1:  vergrote lymfeklieren
  • Stadium 2: vergrote lymfeklieren en verdichting van de longvelden
  • Stadium 3: alleen verdichting van de longvelden
  • Stadium 4: verlittekening in de longen
Ruggenprik Onderzoek waarbij hersenvocht wordt afgenomen via een dunne naald tussen twee ruggenwervels in de onderrug

Saturatie Mate van zuurstofverzadiging van het bloed.  Een saturatie van 95-100% is voor gezonde mensen normaal.
Schirmertest Onderzoek waarbij de hoeveelheid traanvocht van het oog wordt gemeten
Scintigrafie Zie Botscan
SFN Small Fiber Neuropathy Zie Dunnevezelneuropathie
sIL-2R Soluble Interleukine 2 receptor. Zie IL-2R
Sinussen Bijholten
Sjögren, ziekte van Een auto-immuunziekte, waarbij vooral traan- en speekselklieren ontstoken raken, hierdoor ontstaan een droge mond en droge ogen.
Slaapapneu Het optreden van ademhalingsstops en/of ademshalingsonderbrekingen tijdens de slaap
Slaaponderzoek Onderzoek waarbij tijdens de slaap hersengolven, hartritme, ademhalingspatronen, spierspanning, zuurstofgehalte in het bloed en de bewegingen van uw lichaam worden geregistreerd
Slaapdeprivatie Slaaponthouding, het beletten van het slapen.
Small Fiber Neuropathy Zie Dunnevezelneuropathie
SMS-scan Somatostatine-scan, een beeldvormend onderzoek, waarbij ontstekingshaardjes zichtbaar worden gemaakt met behulp van een radioactieve stof
Spierstatus Gradering van spierkracht op basis van de Medical research council  schaal (MRC-schaal). Hierbij wordt de status in 6 gradaties (0-5) ingedeeld.
Spleetlamponderzoek  Onderzoek waarbij de oogarts in de ogen kan kijken door middel van een microscoop met een smalle lichtbundel uit een spleetvormige lichtbron
Spoorelement Een element dat in de voeding aanwezig moet zijn voor een goede groei en functie, maar dat slechts in zeer kleine hoeveelheden nodig is.
Staar Vertroebeling van de ooglens, die leidt tot een vermindering van de het gezichtsvermogen. Staar is een normaal verouderingsproces maar kan door gebruik van predniso(lo)n (sterk) worden versneld.
Stadium 0 – IV Zie Röntgenstadia
Steroïden Een element dat in de voeding aanwezig moet zijn voor een goede groei en functie, maar dat slechts in zeer kleine hoeveelheden nodig is.
Symptomen Klachten en verschijnselen
Symptoomloos Zonder klachten of verschijnselen
Syndroom van Heerfordt Zie Heerfordt
Syndroom van Löfgren Zie Löfgren
Synovitis Ontsteking van het gladde vlies dat de binnenkant van gewrichten bekleed
Systemische behandeling Behandeling die in het gehele lichaam werkzaam is. Medicatie wordt toegediend via de mond of per injectie of infuus

T-cellen Ook wel T-lymfocyten. Dit zijn afweercellen die onderdeel uitmaken van de specifieke cellulaire afweer. Dit is  het deel van de afweer dat zich richt tegen micro-organismen zoals virussen en bacteriën.
Tenosynovitis Zie Peesschedeontsteking
Thoraxfoto Röntgenfoto van de borstkas
Titerbepaling Een bloedonderzoek om te meten of er voldoende antistoffen tegen Hepatitis B zijn aangemaakt.
TNF α/TNF-alfa Tumornecrosefactor-alfa. Boodschappereiwit binnen het afweersysteem dat de ontstekingsreactie in het lichaam stimuleert. Overproductie van TNF α wordt in verband gebracht met een aantal ziekten waaronder sarcoïdose.
Traanklier Klier die boven de oogbal ligt en traanvocht produceert
Tracheotomie  Operatie waarbij een kleine opening in de luchtpijp wordt gemaakt
Tranentest Zie Schirmertest
Trigger Een stof die een proces in gang zet
Trombose Het verstopt raken van een ader verstopt door een bloedstolsel. Het meeste komt dit voor in de benen.
Tropicamide Pupilverwijdende oogdruppels die meestal alleen gebruikt worden bij oogheelkundig onderzoek, niet als medicatie.

Uveïtis Ontsteking van het vaatvlies in het oog. Dit kan aan de voorkant  of aan de achterkant optreden, maar ook beide tegelijkertijd.
Uveïtis anterior Ontsteking van het vaatvlies aan de voorkant van het oog
Uveïtis posterior  Ontsteking van het vaatvlies aan de achterkant van het oog

Vaatvlies Onderdeel van het oog dat bestaat uit een dicht netwerk van bloedvaten. Het zorgt voor de aan- en afvoer van diverse stoffen voor het oog.
VATS Video Assisted Thorascopic Surgery, kijkoperatie van de borstholte onder algehele narcose
Ventilatoire beperking Stijging van de koolzuurspanning in het bloed als uiting van het falen van de longpomp
Verlittekening Woekering van bindweefsel die niet meer hersteld
Verschijningsvormen  Verschillende soorten van een zelfde ziekte, denk bijvoorbeeld aan longsarcoïdose en huidsarcoïdose.
Verzweringen De vorming van zweren
Virale infectie   Een infectie die veroorzaakt wordt door een virus.
Vitamine D-bepaling Bepaling van de vitamine D-spiegel in het bloed
Vitrectomie Operatieve vervanging van het glasvocht in het oog
Vochtretentie Vochtophoping

Wegener, ziekte van  Een auto-immuunaandoening waarbij de bloedvaten in het lichaam ontstoken raken.
Witte bloedcellen  Cellen die binnen het afweersysteem betrokken zijn bij de afweerreactie tegen lichaamsvreemde stoffen

Zenuwstelsel  Orgaansysteem dat een coördinerende rol speelt bij bewuste en onbewuste handelingen, zoals het aansturen van de spieren, de werking van de zintuigen en het opnemen en verwerken van informatie. Het wordt vaak onderverdeeld in het centrale zenuwstelsel (de hersenen en het ruggemerg) en het perifere zenuwstelsel (de verbindingen van het centrale zenuwstelsel met de organen en weefsels).
Ziekte van Crohn Zie Crohn
Ziekte van Lyme Zie Lyme 
Ziekte van Sögren Zie Sjögren
Ziekte van Wegener Zie Wegener 

Delen