Woordenlijst

  • Laatst bijgewerkt:
  • Gepubliceerd:
« Terug naar artikel

Deze woordenlijst omvat de verklaring van een groot aantal (medische) termen die op onze website en in de diagnostiek en behandeling van sarcoïdose veel gebruikt worden. We werken er steeds aan om de lijst uit te breiden en te updaten. Mocht je onjuistheden constateren, nieuwe termen graag opgenomen willen zien, of tips voor ons hebben over deze lijst, dan horen wij dat graag: webredactie@sarcoidose.nl

  • ACE
    Angiotensine-converterend enzym, een bloedwaarde die verhoogd kan zijn bij sarcoïdose, maar dat geldt niet voor alle sarcoïdosepatiënten.
  • Actigraaf
    Apparaat (lijkend op een polshorloge) dat bewegingsactiviteit meet.
  • Acupunctuur
    Alternatieve behandelwijze die er, met behulp van kleine naalden, naar streeft om het zelfgenezend vermogen van het lichaam te optimaliseren door de verschillende energiestromen in het lichaam in balans te brengen.
  • Adalimumab
    Werkzame stof in het medicijn Humira (TM). Zie Biologicals: Relatief nieuwe geneesmiddelen die het ontstekingsproces remmen door de ‘boodschappereiwitten’ van het afweersysteem te blokkeren. Voor het maken van biologicals zijn levende organismen nodig. Voorbeelden van biologicals die bij sarcoïdose worden gebruikt zijn Remicade®  (infliximab)  en Humira® (adalimumab).
  • Afweersysteem
    Beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde stoffen en micro-organismen zoals bacteriën, virussen en schimmels.
  • Alendroninezuur
    Zie Bisfosfonaten: Medicijnen die aan botweefsel hechten en hierdoor de botafbraak remmen. Bisfosfonaten kunnen worden voorgeschreven bij botontkalking of bij (langdurig) gebruik van corticosteroïden zoals predniso(lo)n.  Een voorbeeld van een bisfosfonaat is alendroninezuur.
  • Alkalische fosfatase
    Enzym dat aanwezig is in levercellen en cellen van de galwegen.
  • Alveoli
    Zie Longblaasjes: De longblaasjes bevinden zich aan het uitende van de allerkleinste vertakkingen van de luchtpijp. Hier vindt de daadwerkelijke gaswisseling plaats. Zuurstof (O2) wordt opgenomen door het bloed en koolstofdioxide (CO2) wordt afgegeven aan de lucht.
  • Analgetica
    Pijnstillende medicijnen.
  • Anamnese
    Gesprek tussen arts en patiënt om de ziektegeschiedenis vast te stellen.
  • Angiogram
    Onderzoek van de bloedvaten.
  • Anti TNF-α therapie
    Medicatie die de productie van TNF-α remt.
  • Anticonceptiemiddel
    Middel dat voorkomt een zwangerschap ontstaat.
  • Antigeen
    Lichaamsvreemde stof waartegen een afweerreactie wordt gestart.
  • Antilichaam
    Zie Immunoglobulinen: Eiwitten die zich binden aan lichaamsvreemde stoffen waardoor deze onschadelijlk worden gemaakt.
  • Apneu
    Zie Slaapapneu: Het optreden van ademhalingsstops en/of ademshalingsonderbrekingen tijdens de slaap.
  • ARA-290
    Een medicijn tegen neuropathische pijn. Er wordt onderzoek gedaan naar de toepasbaarheid bij dunnevezelneuropathie bij sarcoïdose.
  • Artritis
    Ontsteking van de gewrichten.
  • Artroplastiek
    Operatie waarbij een kunstgewricht wordt geplaatst.
  • Atypisch
    Afwijkend van het gebruikelijke beeld.
  • Auto-immuunziekten
    Ziekten waarbij het afweersysteem lichaamseigen cellen niet herkent waardoor het lichaam antistoffen aanmaakt tegen de eigen cellen.
  • Azatriopine
    Medicatie die het afweersysteem onderdrukt en ontstekingen remt.
  • B-cellen
    Ook wel B-lymfocyten, zijn een bepaald soort witte bloedcellen die een belangrijke rol spelen in ons immuunsysteem.  Ze zijn een  onderdeel van het deel van het afweersysteem dat lichaamseigen en lichaamsvreemde stoffen kan onderscheiden.
  • Bacteriële infectie
    Een ontsteking veroorzaakt door bacteriën.
  • BAL
    Zie Broncho Alveolaire Lavage: Beeldvormend onderzoek waarbij via een dunne slang (bronchoscoop) de binnenkant van de longen wordt bekeken. Daarnaast wordt er vloeistof in de longen gespoten die meteen weer opgezogen wordt zodat deze kan worden onderzocht. Tijdens het onderzoek kan ook een stukje longweefsel worden weggenomen voor onderzoek (longbiopsie).
  • Beroepsgerelateerde stoffen
    Stoffen waaraan men tijdens het werk wordt blootgesteld.
  • Besnier Boeck (Schaumann)
    Oude naam voor sarcoïdose
  • Besnier-Boeck-Schaumann
    Oude naam voor sarcoïdose
  • Bezinking(snelheid)
    De snelheid waarmee rode bloedcellen naar beneden zakken in een buisje bloed.  Een verhoogde bezinking geeft aan dat er ontstekingen in het lichaam aanwezig zijn.
  • Bijschildklier
    Kleine klieren die het calciumgehalte van het lichaam controleren.
  • Bindvlies
    Een slijmvlies dat het oogwit en de binnenste zijde van de oogleden bedekt.
  • Biologicals
    Relatief nieuwe geneesmiddelen die het ontstekingsproces remmen door de ‘boodschappereiwitten’ van het afweersysteem te blokkeren. Voor het maken van biologicals zijn levende organismen nodig. Voorbeelden van biologicals die bij sarcoïdose worden gebruikt zijn Remicade®  (infliximab)  en Humira® (adalimumab).
  • Biopsie
    Het afnemen van een stukje weefsel voor onderzoek.
  • Biopt
    Een stukje weefsel voor onderzoek.
  • Biosimilars
    Medicijnen die gemaakt worden nadat het patent op de originele biological is verlopen. De biosimilar lijkt sterk op de originele biological maar is nooit een exacte kopie. Biosimilars moeten aan dezelfde strenge medicijnregelgeving voldoen als alle andere medicijnen.
  • Bisfosfonaten
    Medicijnen die aan botweefsel hechten en hierdoor de botafbraak remmen. Bisfosfonaten kunnen worden voorgeschreven bij botontkalking of bij (langdurig) gebruik van corticosteroïden zoals predniso(lo)n.  Een voorbeeld van een bisfosfonaat is alendroninezuur.
  • Blaastest
    Zie Longfunctietest: Onderzoek waarbij de longinhoud, de zuurstofopnamecapaciteit en  de hoeveelheid lucht die in één seconde uitgeademd kan worden gemeten worden.
  • Bloedspiegel
    Een waarde die aangeeft hoeveel er van een bepaalde stof in het bloed zit.
  • Boezems (hart)
    Het hart is onderverdeeld in vier ruimten, de beide bovenste van deze ruimten noemen we de boezems. De onderste ruimten zijn de hartkamers.
  • Botbeschermende medicatie
    Medicatie tegen het brozer of poreuzer worden van je botten.
  • Botontkalking
    Het brozer of poreuzer worden van de botten. Bij ernstige botontkalking neemt de kans op botbreuken toe.  Botontkalking kan op hogere leeftijd ontstaan, maar ook op jongere leeftijd versterkt door medicijngebruik of door de sarcoïdose zelf.
  • Botscan
    Beeldvormend onderzoek waarbij afwijkingen in botten en gewrichten kunnen worden opgespoord.
  • Botscintigrafie
    Zie Botscan: Beeldvormend onderzoek waarbij afwijkingen in botten en gewrichten kunnen worden opgespoord.
  • Broncho Alveolaire Lavage
    Beeldvormend onderzoek waarbij via een dunne slang (bronchoscoop) de binnenkant van de longen wordt bekeken. Daarnaast wordt er vloeistof in de longen gespoten die meteen weer opgezogen wordt zodat deze kan worden onderzocht. Tijdens het onderzoek kan ook een stukje longweefsel worden weggenomen voor onderzoek (longbiopsie).
  • Bronchoscoop
    Een kijkinstrument, waarmee via een dunne slang en een lens of een kleine videocamera de luchtwegen worden onderzocht.
  • Bronchoscopie
    Onderzoek waarbij men de binnenkant van de long bekijkt met een bronchoscoop.
  • BSE
    Bezinkingssnelheid erytrocyten. Zie Bezinking: De snelheid waarmee rode bloedcellen naar beneden zakken in een buisje bloed.  Een verhoogde bezinking geeft aan dat er ontstekingen in het lichaam aanwezig zijn.
  • C-reactieve proteïne
    Eiwit dat in bloedonderzoek gebruikt wordt als indicator voor ontstekingen.
  • Calcium
    Kalk. Het kalkgehalte kan in het bloed en/of de urine verhoogd zijn bij sarcoïdosepatiënten.
  • Cardiaal
    Betrekking hebbend op het hart.
  • Carpaal tunnel syndroom
    Beknelling van de zenuw (nervus medianus) in het polskanaal.
  • Cataract
    Zie Staar: Vertroebeling van de ooglens, die leidt tot een vermindering van de het gezichtsvermogen. Staar is een normaal verouderingsproces maar kan door gebruik van predniso(lo)n (sterk) worden versneld.
  • Celdelingsremmers
    Medicatie die het delen van cellen remt.
  • Centraal zenuwstelsel
    Deel van het zenuwstelsel  dat de hersenen en het ruggenmerg omvat.
  • Chloroquine
    Een medicijn dat veel gebruikt wordt tegen malaria en ook wordt gebruikt bij sarcoïdose, met name bij gewrichtsklachten of sarcoïdose van de ogen.
  • Chronisch vermoeidheidssymdroom
    Een ernstig invaliderende vermoeidheid die niet door een andere lichamelijke op psycholgische aandoening verklaart kan worden.
  • Cognitieve gedragstherapie
    Een vorm van pshychotherapie waarbij gedachtegewoonten die niet helpen worden omgebogen in wel helpende gedachten.
  • Complicaties
    Een probleem dat optreedt tijdens een ziekte of een behandeling.
  • Conjunctiva
    Ook wel bindvlies, is een slijmvlies dat het oogwit en de binnenste zijde van de oogleden bedekt.
  • Contra-indicatie
    Een reden om een bepaalde behandeling of bepaalde medicatie niet toe te passen.
  • Corticosteroïden
    Medicijnen die zijn afgeleid van het lichaamseigen cortisol uit de bijnierschors, ook wel cortisonen genoemd. Ze worden gebruikt om ontstekingen te remmen. Een voorbeeld van een corticosteroïd is prednison.
  • Cosmetisch
    Betreffende het uiterlijk.
  • CPK
    Zie Creatinefosfokinase: Een enzym dat een rol speelt in de energievoorziening van de spieren, het hart en de hersenen.
  • Creatinefosfokinase
    Een enzym dat een rol speelt in de energievoorziening van de spieren, het hart en de hersenen.
  • Creatinine
    Stof in urine die wordt gebruikt om de functie van de nieren te meten.
  • Crohn, Ziekte van
    Een ziekte waarbij het maag-darmkanaal chronisch ontstoken is. Wordt ook wel sarcoïdose van de darmen genoemd.
  • CRP
    Zie C-reactieve proteïne: Eiwit dat in bloedonderzoek gebruikt wordt als indicator voor ontstekingen.
  • CT-scan
    CT staat voor Computer Tomografie. Een CT-scanner maakt met behulp van röntgenstralen afbeeldingen van dwarsdoorsneden van je lichaam waardoor er veel meer op te zien is dan op een röntgenfoto.
  • Curatieve behandeling
    Behandeling gericht op genezing.
  • CVS
    Zie Chronisch vermoeidheidssymdroom: Een ernstig invaliderende vermoeidheid die niet door een andere lichamelijke op psycholgische aandoening verklaart kan worden.
  • Cytokines
    Boodschappereiwitten van het afweersysteem.
  • Cytostatica
    Medicijnen die de celdeling remmen.
  • Cytotoxisch
    Giftig voor cellen.
  • Dekenintolerantie
    Het niet verdragen van dekens of lakens op de benen.
  • Depressie
    Een voortdurend aanwezige neerslachtige stemming die langer dan twee weken duurt.
  • Dexascan
    Onderzoek waarmee de botmineraaldichtheid gemeten wordt met behulp van röntgenstralen.
  • Diagnose
    Vaststellen van een ziekte.
  • Diffusie
    De verplaatsing van zuurstof en kooldioxide tussen de longblaasjes en het bloed in de longhaarvaten.
  • Diffusiecapaciteit
    De hoeveelheid zuurstof die vanuit de longen in het bloed opgenomen kan worden.
  • Diffusiestoornis
    Een probleem met uitwisseling van zuurstof en kooldioxide in je longen, waardoor je minder goed zuurstof opneemt.
  • Diffuus
    Niet goed zichtbaar of herkenbaar, zonder duidelijke begrenzing.
  • DMARD’s
    Disease-Modifying Anti-Rheumatic Drugs. Ontstekingsremmende medicijnen die het gehele afweersysteem wat onderdrukken.
  • Dunnevezelneuropathie
    Ook wel paraneurosarcoïdose als het voorkomt in combinatie met sarcoïdose. Een frequent voorkomende neurologische complicatie bij sarcoïdose die een heel diverse verzameling neurologische klachten kan veroorzaken zoals pijn, verstoring van de temperatuurhuishouding, dekenintolerantie en droge ogen of mond. Komt ook bij andere aandoeningen voor.
  • DVN
    Zie Dunnevezelneuropathie: Ook wel paraneurosarcoïdose als het voorkomt in combinatie met sarcoïdose. Een frequent voorkomende neurologische complicatie bij sarcoïdose die een heel diverse verzameling neurologische klachten kan veroorzaken zoals pijn, verstoring van de temperatuurhuishouding, dekenintolerantie en droge ogen of mond. Komt ook bij andere aandoeningen voor.
  • Dyspneu
    Kortademigheid.
  • ECG
    Elektrocardiogram: onderzoek naar de elektrische activiteit in de hartspier. Dit geeft informatie over de hartfunctie, het hartritme, de grootte van het hart en de zuurstofvoorziening.
  • Echo(grafie)
    Onderzoeksmethode waarbij een afbeelding wordt gemaakt met behulp van onhoorbare geluidsgolven.
  • Echocardiografie
    Onderzoek dat de pompfunctie van het hart in beeld brengt met behulp van radiogolven.
  • EEG
    Elektro-encefalogram: meet de elektrische activiteit en de functie van de hersenen.
  • EFO
    Elektrofysiologisch onderzoek, een onderzoek naar geleidingsstoornissen en/of kamerritmestoornissen via een katheter door de lies(slag)ader.
  • EMG
    Electromyogram:  onderzoek van de functie van perifere zenuwen en spieren door middel van stroomstootjes en naalden.
  • Endo-echografie
    Het maken van beeldopnamen van de lymfeklieren die tussen de longvliezen liggen. Dit gebeurt via de slokdarm of de luchtwegen. Vervolgens wordt hier met een dunne naald een biopt van genomen.
  • Endoscopie
    Inwendig kijkonderzoek via een buis met een camera erin. De buis kan ook gebruikt worden om een biopt te nemen.
  • Enzym
    Een eiwit dat in het lichaam een bepaalde chemische reactie mogelijk maakt of versnelt, zonder daarbij zelf te worden verbruikt.
  • Epidemiologisch onderzoek
    Onderzoek naar de verdeling van een ziekte binnen de samenleving en het zoeken naar een verband tussen het optreden van bepaalde ziekten en bepaalde omstandigheden zoals leef-en eetgewoonten.
  • Epilepsie
    Een aandoening die zich uit in de vorm van aanvallen. De aanvallen ontstaan door een plotselinge, tijdelijke verstoring van de elektrische prikkeloverdracht in de hersenen.
  • Ergometrie
    Inspanningstest bijvoorbeeld op loopband of hometrainer.
  • Ergotherapie
    Therapie die erop gericht is om met oefeningen en hulpmiddelen het dagelijks leven te vergemakkelijken en klachten te verminderen.
  • Erythema nodosum
    Huidaandoening bij sarcoïdose, kan ook bij andere ziektebeelden voorkomen.
  • Erytrocyten
    Zie Rode bloedcellen: Rode bloedcellen transporteren zuurstof- en koolstofdioxide tussen de longen en de andere weefsels in het lichaam.
  • Etniciteit
    Een verzameling van culturele kenmerken en gedragingen die door een groep mensen worden gedeeld en van generatie op generatie overgedragen wordt.
  • Expertisecentrum
    Erkend centrum waarin expertise voor diagnostiek, behandeling en onderzoek van sarcoïdose aanwezig is en multidisciplinair wordt ingestoken. Er zijn in Nederland twee erkende expertisecentra, het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein en het Erasmus MC in Rotterdam. Naast expertisecentra zijn er ook nog behandelcentra.
  • FAS
    Zie Fatigue Assesment Scale: Vragenlijst waarmee de mate van vermoeidheid wordt gemeten.
  • Fatigue Assesment Scale
    Vragenlijst waarmee de mate van vermoeidheid wordt gemeten.
  • Fiboserend weefsel
    Weefsel dat verlittekend.
  • Fibromyalgie
    Een reumatische aandoening die veel pijn geeft in het bindweefsel en de spieren. Het wordt ook wel weke delen reuma genoemd.
  • Fibrose
    Bindweefselvorming ofwel littekenweefstel
  • Fietstest
    Onderzoek naar de reactie en de zuurstofcapaciteit van het hart bij inspanning.
  • Folikkels
    Zwelling van de slijmvliesbekleding aan de binnenkant van de oogleden.
  • Foliumzuur
    Vitamine B11 – Gaat bijwerkingen tegen van medicatie zoals methotrexaat. Is ook een belangrijke stof voor de ontwikkeling van de ongeboren baby.
  • Fundoscopie
    Zie Oogspiegelen: Een onderzoek waarmee de oogarts de binnenkant van het oog onderzoekt.
  • Fysiologisch zout
    Een oplossing van keukenzout in water die overeenkomt met de samenstelling van de lichaamsweefsels van de mens.
  • Fysiotherapie
    Therapie die erop is gericht de conditie van gewrichten, pezen en spieren in stand te houden of te verbeteren en een goede houding en manier van bewegen aan te leren.
  • Gallium scan
    Onderzoek waarmee ontstekingen in beeld gebracht worden door middel van gallium, een radioactief metaal.
  • Gamma-GT
    Enzym dat aanwezig is in levercellen en cellen van de galwegen
  • Geleidingsblok
    Vertraging of blokkade van de geleiding van prikkels in het hart.
  • Geleidingsweefsel
    Gespecialiseerd weefsel dat het pompmechanisme van het hart aanstuurt door besturing van de hartspier.
  • Gewricht
    De verbinding tussen twee botten die beweging mogelijk maakt.  Er zijn verschillende soorten gewrichten:  scharniergewricht (elleboog), zadelgewricht (aanhechting van duim aan hand), eivormig gewricht (pols) en kogelgewricht (schouder).
  • Gezichtszenuw
    De zenuw die de verbinding vormt tussen de hersenen en het oog.
  • Glasvocht
    Een gelei-achtige massa omgeven door een dun vlies dat zich bevindt in de ruimte achter de lens van het oog.
  • Glaucoom
    Te hoge oogdruk die ontstaat doordat oogvocht niet goed wordt afgevoerd.
  • Glucosteroïden
    Zie Corticosteroïden: Medicijnen die zijn afgeleid van het lichaamseigen cortisol uit de bijnierschors, ook wel cortisonen genoemd. Ze worden gebruikt om ontstekingen te remmen. Een voorbeeld van een corticosteroïd is prednison.
  • Granulomateuze ontstekingen
    Ontstekingen waarbij zich granulomen vormen.
  • Granulomen
    Ophoping van witte bloedcellen (afweercellen) die kenmerkend is voor sarcoïdose maar ook voorkomt bij andere ziektes.
  • Hartkamers
    Het hart is onderverdeeld in vier ruimten, de beide onderste ruimten noemen we de hartkamers. De bovenste ruimten zijn de boezems.
  • Hartritmestoornis
    Een terugkerende verstoring van het hartritme waarbij het hart te snel, te langzaam of onregelmatig klopt.
  • Hartzakje
    Het zakje in de borstholte, bestaande uit vliezen,  waarin het hart zich bevindt.
  • Heerfordt, syndroom van
    Vorm van sarcoïdose die gekenmerkt wordt door een combinatie van koorts, vergrote speekselklieren, aangezichtsverlamming van de zevende gezichtszenuw en regenboogvliesontsteking in het oog.
  • Hersenvliesontsteking
    Een ontsteking van de hersenvliezen die om de hersenen en het ruggenmerg liggen.
  • Histologie
    Leer van het weefselonderzoek.
  • Holtermonitor
    Onderzoek met een draagbaar ‘bandrecordertje’ dat gedurende langere tijd de hartfunctie registreert.
  • Hormonen
    Signaalstoffen die een zeer specifieke uitwerking op de organen en weefsels hebben.
  • HR CT scan
    Zie CT-scan: CT staat voor Computer Tomografie. Een CT-scanner maakt met behulp van röntgenstralen afbeeldingen van dwarsdoorsneden van je lichaam waardoor er veel meer op te zien is dan op een röntgenfoto.
  • Huidatrofie
    Dunner worden van de huid.
  • Huidbopt
    Zie Biopt: Een stukje weefsel voor onderzoek.
  • Humira ®
    Zie Biologicals: Relatief nieuwe geneesmiddelen die het ontstekingsproces remmen door de ‘boodschappereiwitten’ van het afweersysteem te blokkeren. Voor het maken van biologicals zijn levende organismen nodig. Voorbeelden van biologicals die bij sarcoïdose worden gebruikt zijn Remicade® (infliximab) en Humira® (adalimumab).
  • Hydroxychloroquine
    Zie Chloroquine: Een medicijn dat veel gebruikt wordt tegen malaria en ook wordt gebruikt bij sarcoïdose, met name bij gewrichtsklachten of sarcoïdose van de ogen.
  • Hypercalciëmie
    Te hoog calcium (kalk)gehalte in het bloed.
  • Hypercalciurie
    Te hoog calcium (kalk)gehalte in de urine.
  • ICD
    Inwendige defibrillator die het normale hartritme kan herstellen door middel van een schok.
  • IL-2R
    Interleukine 2 receptor, een waarde in het bloed die een indicatie kan zijn voor de activiteit van de sarcoïdose.
  • ILD
    Zie Interstitiële longziekten: Een verzamelnaam voor meer dan honderd verschillende aandoeningen die te maken hebben met de ruimte in de longen tussen de longblaasjes en de bloedvaten. Deze ruimte heet het interstitium.
  • Immunoglobulinen
    Eiwitten die zich binden aan lichaamsvreemde stoffen waardoor deze onschadelijlk worden gemaakt.
  • Immunosuppressiva
    Medicijnen die de werking van het afweersysteem remmen.
  • Immunotherapie
    Behandeling die het afweersysteem beïnvloedt door het af te remmen of juist te stimuleren.
  • Immuunsysteem
    Zie Afweersysteem: Beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde stoffen en micro-organismen zoals bacteriën, virussen en schimmels.
  • Incidentie
    Het aantal mensen dat de diagnose van een bepaalde ziekte krijgt binnen een tijdvak van een jaar.
  • Inflammatie
    Ontstekingachtige reactie.
  • Infliximab
    Werkzame stof in Remicade (TM). Zie Biologicals: Relatief nieuwe geneesmiddelen die het ontstekingsproces remmen door de ‘boodschappereiwitten’ van het afweersysteem te blokkeren. Voor het maken van biologicals zijn levende organismen nodig. Voorbeelden van biologicals die bij sarcoïdose worden gebruikt zijn Remicade® (infliximab) en Humira® (adalimumab).
  • Injectie
    Toedieningsvorm van medicijnen met een injectiespuit.
  • Intermitterende vermoeidheid
    Vermoeidheid die na enkele actieve uren opkomt. Na een korte rustperiode zijn activiteiten  weer mogelijk maar binnen korte tijd volgt er opnieuw moeheid.
  • Interstitiële longziekten
    Een verzamelnaam voor meer dan honderd verschillende aandoeningen die te maken hebben met de ruimte in de longen tussen de longblaasjes en de bloedvaten. Deze ruimte heet het interstitium.
  • Interstitum
    De ruimte in de longen tussen de longblaasjes en de bloedvaten.
  • Intolerantie
    Zie Dekenintolerantie: Het niet verdragen van dekens of lakens op de benen.
  • Iridocyclitis
    Ontsteking van de iris in het oog.
  • Irisontsteking
    Zie Regenboogvlies- ontsteking: Ontsteking van het vaatvlies aan de voorkant van het oog.
  • Katheter
    Een dun buigzaam buisje dat gebruikt wordt voor onder andere hartonderzoek (hartkatheterisatie).
  • Kooldioxide
    Een stof die mensen en dieren uitademen. Het is kleurloos en reukloos en komt van nature voor in de atmosfeer.
  • Kransslagader
    Slagader die het hart voorziet van bloed.
  • Kveim test
    Huidonderzoek dat vroeger werd gebruikt voor het diagnosticeren van sarcoïdose.
  • Löfgren, Syndroom van
    Acute vorm van sarcoïdose met roodpaarse vlekken op met name de armen en benen (erythema nodosum) in combinatie met pijnlijke en gezwollen gewrichten (vooral enkels en/of polsen), vermoeidheid en koorts.
  • Larynx
    Strottenhoofd
  • Lavage
    Zie Broncho Alveolaire Lavage: Beeldvormend onderzoek waarbij via een dunne slang (bronchoscoop) de binnenkant van de longen wordt bekeken. Daarnaast wordt er vloeistof in de longen gespoten die meteen weer opgezogen wordt zodat deze kan worden onderzocht. Tijdens het onderzoek kan ook een stukje longweefsel worden weggenomen voor onderzoek (longbiopsie).
  • LEP
    Laser Evoked Potentials, onderzoek van de pijnbanen. Via de laser krijgt u kleine pijnprikkels toegediend waarbij elektroden op het hoofd de reactie van de hersenen op de pijnprikkels meten.
  • Leukocyten
    Zie Witte bloedcellen: Cellen die binnen het afweersysteem betrokken zijn bij de afweerreactie tegen lichaamsvreemde stoffen.
  • Lichaamsvreemde stof
    Stof die niet van nature in het menselijk lichaam voorkomt.
  • Liquor
    Hersenvocht.
  • Littekenvorming
    Ontstaat door de groei van littekenweefsel dat voor een groot gedeelte bestaat uit bindweefsel (collageen).
  • Lokale behandeling
    Behandeling van een specifieke plaats in het lichaam, denk bijvoorbeeld aan oogdruppels of zalf.
  • Longbiopt
    Zie Biopt: Een stukje weefsel voor onderzoek.
  • Longblaasjes
    De longblaasjes bevinden zich aan het uitende van de allerkleinste vertakkingen van de luchtpijp. Hier vindt de daadwerkelijke gaswisseling plaats. Zuurstof (O2) wordt opgenomen door het bloed en koolstofdioxide (CO2) wordt afgegeven aan de lucht.
  • Longfoto
    Röntgenfoto van de longen.
  • Longfunctietest
    Onderzoek waarbij de longinhoud, de zuurstofopnamecapaciteit en  de hoeveelheid lucht die in één seconde uitgeademd kan worden gemeten worden.
  • Longparenchym
    De functionele delen van de longen. Zij zorgen voor de functie van het de longen, terwijl het bindweefsel en het steunweefsel voor de structuur zorgen.
  • Longspoeling
    Zie Broncho Alveolaire Lavage: Beeldvormend onderzoek waarbij via een dunne slang (bronchoscoop) de binnenkant van de longen wordt bekeken. Daarnaast wordt er vloeistof in de longen gespoten die meteen weer opgezogen wordt zodat deze kan worden onderzocht. Tijdens het onderzoek kan ook een stukje longweefsel worden weggenomen voor onderzoek (longbiopsie).
  • LP
    Zie Ruggenprik: Onderzoek waarbij hersenvocht wordt afgenomen via een dunne naald tussen twee ruggenwervels in de onderrug.
  • Lumbaalpunctie
    Zie Ruggenprik: Onderzoek waarbij hersenvocht wordt afgenomen via een dunne naald tussen twee ruggenwervels in de onderrug.
  • Lupus pernio
    Huidafwijking van de neus en het neusslijmvlies die onder andere bij sarcoïdose kan voorkomen.
  • Lyme, ziekte van
    Een infectieziekte die veroorzaakt wordt door de bacterie Borrelia burgdorferi.
  • Lymfeklieren
    Kleine orgaantjes in het lymfestelsel die een T-cellen en B-cellen opslaan. Ook wel lymfeknopen genoemd.
  • Lymfestelsel
    Ook wel lymfesysteem. Het lymfestelsel is een transportsysteem dat eiwitrijk weefselvocht (lymfe) door ons lichaam. Het beschermt het lichaam tegen virussen en bacteriën.
  • Lymfevaten
    De transportkanalen van het lymfesysteem.
  • Lymfocyten
    Een specifiek soort witte bloedcellen die een rol spelen in het afweersysteem. Ze worden verdeeld in B-cellen en T-cellen.
  • Lymfonen
    Opgezwollen lymfeklieren.
  • Macula oedeem
    Vochtophoping in de gele vlek (macula).  De gele vlek zit aan de achterkant van het oog en is belangrijk om scherp te kunnen zien.
  • Malaise
    Algehele staat van ongemak, vermoeidheid of ziekte.
  • ME/CVS
    Zie Chronisch vermoeidheidssymdroom: Een ernstig invaliderende vermoeidheid die niet door een andere lichamelijke op psycholgische aandoening verklaart kan worden.
  • Mediastinoscopie
    Kleine operatieve ingreep (zogenaamd brievenbusje) waarbij een biopt wordt genomen van een lymfeklier in een ruimte boven in de borst aan de voorkant.
  • Mediastinum
    De ruimte tussen de longen.
  • Medicatie
    Geneesmiddel.
  • Menopauze
    Zie Overgang: De periode rond de laatste menstruatie van een vrouw.
  • Methotrexaat
    Medicijn dat het afweersysteem onderdrukt. Bij sarcoïdose wordt het meestal voorgeschreven in combinatie met prednison als prednisonbesparend medicijn. Dit gebeurt als de prednison niet (voldoende) werkt of te veel bijwerkingen geeft. Bij sommige mensen met sarcoïdose wordt methotrexaat ook voorgeschreven zonder de combinatie met prednison.
  • Microscopisch onderzoek
    Het bekijken van weefsel of bloed onder een microscoop.
  • Mindfulness
    Een vorm van meditatie waarin men zich op een niet-reactieve manier bewust is van de fysieke en geestelijke sensaties en situaties van het moment.
  • Misdiagnose
    Het stellen van een verkeerde diagnose.
  • MRI
    Magnetic Resonance Imaging, beeldvormend onderzoek waarbij een scanapparaat met magnetische velden speciale beelden kan maken van bijvoorbeeld de hersenen, het ruggenmerg of het hart.
  • MTX
    Zie Methotrexaat: Medicijn dat het afweersysteem onderdrukt. Bij sarcoïdose wordt het meestal voorgeschreven in combinatie met prednison als prednisonbesparend medicijn. Dit gebeurt als de prednison niet (voldoende) werkt of te veel bijwerkingen geeft. Bij sommige mensen met sarcoïdose wordt methotrexaat ook voorgeschreven zonder de combinatie met prednison.
  • Multidisciplinair team
    Een multidisciplinair team bestaat uit verschillende specialisten en andere deskundigen die gespecialiseerd zijn in een bepaalde sarcoïdosesoort. Dit zijn meestal specialisten uit eenzelfde ziekenhuizen maar dat hoeft niet. De samenstelling van het multidisciplinaire team is afhankelijk van de soort sarcoïdose. Meestal zal in elk geval een longarts deel uitmaken van het team.
  • Multisysteemziekte
    Een ziekte waarbij gelijktijdig meerdere gebieden van het lichaam betrokken zijn.
  • Mycofenolaat
    Ontstekingsremmend medicijn dat het afweersysteem onderdrukt. Bij sarcoïdose wordt het meestal voorgeschreven als prednisonbesparend medicijn.
  • Myopathie
    Spierkrachtverlies.
  • Myositis
    Spierontsteking.
  • Netvlies
    Onderdeel van het oog waar het licht opgevangen wordt.
  • Neuropathie
    Stoornis in de werking van de zenuwen.
  • Nierbiopt
    Zie Biopt: Een stukje weefsel voor onderzoek.
  • Nierdialyse
    Een behandeling om je bloed te schoon te filteren als de nieren daar zelf niet meer toe in staat zijn.
  • Nierfalen
    Nieren die niet goed meer werken.
  • Nodi of nodules
    Dikke knobbels in de huid.
  • Non Hodgkin
    Een vorm van lymfeklierkanker.
  • Non-steroidal anti-inflammatory drug
    Zie NSAID’s: Non-steroidal anti-inflammatory drug: ontstekingsremmende medicijnen zonder steroïden die ook pijnstillend werken.
  • Normaalwaarden
    De waarden die gelden voor gezonde mensen in vergelijkbare omstandigheden. Het vergelijken van de normaalwaarden met de gemeten waarden van een specifieke patiënt kan helpen bij het stellen van de diagnose of het resultaat van de behandeling.
  • NSAID’s
    Non-steroidal anti-inflammatory drug: ontstekingsremmende medicijnen zonder steroïden die ook pijnstillend werken.
  • Nucleaire scan
    Beeldvormende onderzoek waarbij actieve sarcoïdosehaardjes met behulp van radioactieve stoffen zichtbaar kunnen worden gemaakt. Voorbeelden: gallium scan, PET-scan en de SMS-scan.
  • Objectiveerbaar
    Vast te stellen op basis van meetbare feiten.
  • Obstructief slaapapneu syndroom
    Zie Slaapapneu: Het optreden van ademhalingsstops en/of ademshalingsonderbrekingen tijdens de slaap.
  • Oculair
    Betrekking hebbend op het oog.
  • Oedeem
    Een overmatige ophoping van vocht in een bepaald lichaamsdeel,  door het vasthouden van vocht zwelt het lichaamsdeel op.
  • Oestrogeen
    Een hormoon dat met name bij vrouwen een belangrijke rol speelt bij het regelen van de menstruatie en tijdens de zwangerschap.
  • Oogspiegelen
    Een onderzoek waarmee de oogarts de binnenkant van het oog onderzoekt.
  • Opvlammingen
    Het weer actief worden van ontstekingen.
  • OSAS
    Zie Slaapapneu: Het optreden van ademhalingsstops en/of ademshalingsonderbrekingen tijdens de slaap.
  • Osteopenie
    Lichte botontkalking
  • Osteoporose
    Ernstige botontkalking
  • Overgang
    De periode rond de laatste menstruatie van een vrouw.
  • Panuveïtis
    Vaatvliesontsteking die tegelijkertijd voorin en achterin het oog optreedt.
  • Papels
    Kleine bultjes in de huid van enkele millimeters doorsnee.
  • Paramedicus
    Iemand die beroepsmatig medische handelingen uitvoert maar die geen arts of tandarts is. Denk aan een ambulancebroeder of een fysiotherapeute.
  • Parameters
    Waarde.
  • Paraneurosarcoïdose
    Dunnevezelneuropathie als bijverschijnsel van sarcoïdose.
  • Peesschedeontsteking
    Op sommige plaatsen loopt de pees door een peesschede, een met vloeistof gevuld buisje dat een pees omhult. Als dat ontstoken is spreken van een peesschedeontsteking.
  • Periartritis
    Ontstekingen rondom een gewricht.
  • Perifeer zenuwstelsel
    Onderdeel van het zenuwstelsel dat de verbindingen vormt van de organen en weefsels naar het centrale zenuwstelsel.
  • Persisterend
    Aanhoudend, niet overgaand.
  • PET-scan
    Positron Emissie Tomografie, een beeldvormend onderzoek, waarbij ontstekingshaardjes zichtbaar worden gemaakt met behulp van een radioactieve stof.
  • Piekbotmassa
    De optimale hoeveelheid bot.
  • Pigmentatie
    Verkleuring van de huid.
  • Plaquenil®
    Zie Chloroquine: Een medicijn dat veel gebruikt wordt tegen malaria en ook wordt gebruikt bij sarcoïdose, met name bij gewrichtsklachten of sarcoïdose van de ogen.
  • Plaques
    Dicht bij elkaar zittende verdikkingen in de huid die een soort plaat vormen.
  • Polysomnografie
    Zie Slaaponderzoek: Onderzoek waarbij tijdens de slaap hersengolven, hartritme, ademhalingspatronen, spierspanning, zuurstofgehalte in het bloed en de bewegingen van uw lichaam worden geregistreerd.
  • Post sarcoïdose chronisch vermoeidheidssyndroom
    Geeft symptomen van uitgebreide spierpijnen, verlammende moeheid en depressie. Dit syndroom treedt relatief vaak op bij sarcoïdosepatiënten als de ziekteactiviteit niet meer aanwezig is.
  • Prednisolon
    Een lichaamseigen hormoon dat gemaakt wordt in de bijnierschors. Prednisolon remt van nature ontstekingen en overgevoeligheidsreacties en speelt een rol bij het opslaan en vrij maken van energie, mineralen en zouten. Als medicijn valt prednisolon (vaak voorgeschreven als prednison) onder de corticosteroïden. De synthetische variant van prednisolon die als medicijn wordt voorgeschreven bij ernstige ontstekingen is vier keer zo sterk als het lichaamseigen prednisolon.
  • Prednison
    Medicijn dat als eerste keus behandeling bij sarcoïdose geldt. Prednison zelf is onwerkzaam en wordt in de lever omgezet in de werkzame stof prednisolon.
  • Prevalentie
    Het aantal mensen per honderdduizend inwoners dat een bepaalde ziekte heeft op een specifiek moment.
  • Primaire biliaire cirrose
    Chronische ontsteking van de kleine galkanaaltjes in de lever, waardoor de galkanaaltjes verstoppen en het galvocht niet meer goed afgevoerd kan worden. Dit leidt tot ontstekingen en verlittekening van de levercellen.
  • Prognose
    Vooruitzicht
  • Progressieve ziekte
    Een ziekte die steeds erger wordt.
  • Psychisch
    Geestelijk.
  • Psychosociaal functioneren
    Het geestelijke functioneren in de sociale omgeving.
  • Pulmonale hypertensie
    Aandoening waarbij de bloeddruk in de longslagader te hoog is.
  • Qol
    Quality of Life: kwaliteit van leven.
  • Quality of Life
    Kwaliteit van leven.
  • Röntgenfoto
    Beeldvormend onderzoek door middel van röntgenstraling.
  • Röntgenstadia
    Aan de hand van het beeld op de longfoto wordt een indeling gemaakt in vijf stadia. Stadium 0: geen afwijkende longfoto Stadium 1:  vergrote lymfeklieren Stadium 2: vergrote lymfeklieren en verdichting van de longvelden Stadium 3: alleen verdichting van de longvelden Stadium 4: verlittekening in de longen
  • Regenboogvlies- ontsteking
    Ontsteking van het vaatvlies aan de voorkant van het oog.
  • Reiki
    Een alternatieve behandelwijze waarbij via handoplegging de universele levensenergie wordt overgebracht naar de patiënt.
  • Resistentie
    Ongevoeligheid voor behandeling.
  • Restless legs syndroom
    Patiënten hebben een rusteloos gevoel in de benen en bewegen daardoor hun benen erg veel. De klachten treden met name op tijdens rust en zijn ’s avonds en ’s nachts erger dan overdag.
  • Retina
    Zie Netvlies: Onderdeel van het oog waar het licht opgevangen wordt.
  • Reumatoïde artritis
    Chronische ontstekingsziekte van gewrichten.
  • Reversibel
    Omkeerbaar, herstelbaar.
  • RLS
    Zie Restless legs syndroom: Patiënten hebben een rusteloos gevoel in de benen en bewegen daardoor hun benen erg veel. De klachten treden met name op tijdens rust en zijn ’s avonds en ’s nachts erger dan overdag.
  • Rode bloedcellen
    Rode bloedcellen transporteren zuurstof- en koolstofdioxide tussen de longen en de andere weefsels in het lichaam.
  • Ruggenprik
    Onderzoek waarbij hersenvocht wordt afgenomen via een dunne naald tussen twee ruggenwervels in de onderrug.
  • Saturatie
    Mate van zuurstofverzadiging van het bloed.  Een saturatie van 95-100% is voor gezonde mensen normaal.
  • Schirmertest
    Onderzoek waarbij de hoeveelheid traanvocht van het oog wordt gemeten.
  • Scintigrafie
    Zie Botscan: Beeldvormend onderzoek waarbij afwijkingen in botten en gewrichten kunnen worden opgespoord.
  • SFN
    Small Fiber Neuropathy. Zie Dunnevezelneuropathie: Ook wel paraneurosarcoïdose als het voorkomt in combinatie met sarcoïdose. Een frequent voorkomende neurologische complicatie bij sarcoïdose die een heel diverse verzameling neurologische klachten kan veroorzaken zoals pijn, verstoring van de temperatuurhuishouding, dekenintolerantie en droge ogen of mond. Komt ook bij andere aandoeningen voor.
  • sIL-2R
    Soluble Interleukine 2 receptor. Zie IL-2R: Interleukine 2 receptor, een waarde in het bloed die een indicatie kan zijn voor de activiteit van de sarcoïdose.
  • Sinussen
    Bijholten.
  • Sjögren, ziekte van
    Een auto-immuunziekte, waarbij vooral traan- en speekselklieren ontstoken raken, hierdoor ontstaan een droge mond en droge ogen.
  • Slaapapneu
    Het optreden van ademhalingsstops en/of ademshalingsonderbrekingen tijdens de slaap.
  • Slaapdeprivatie
    Slaaponthouding, het beletten van het slapen.
  • Slaaponderzoek
    Onderzoek waarbij tijdens de slaap hersengolven, hartritme, ademhalingspatronen, spierspanning, zuurstofgehalte in het bloed en de bewegingen van uw lichaam worden geregistreerd.
  • Small Fiber Neuropathy
    Zie Dunnevezelneuropathie: Ook wel paraneurosarcoïdose als het voorkomt in combinatie met sarcoïdose. Een frequent voorkomende neurologische complicatie bij sarcoïdose die een heel diverse verzameling neurologische klachten kan veroorzaken zoals pijn, verstoring van de temperatuurhuishouding, dekenintolerantie en droge ogen of mond. Komt ook bij andere aandoeningen voor.
  • SMS-scan
    Somatostatine-scan, een beeldvormend onderzoek, waarbij ontstekingshaardjes zichtbaar worden gemaakt met behulp van een radioactieve stof.
  • Spierstatus
    Gradering van spierkracht op basis van de Medical research council schaal (MRC-schaal). Hierbij wordt de status in 6 gradaties (0-5) ingedeeld.
  • Spleetlamponderzoek
    Onderzoek waarbij de oogarts in de ogen kan kijken door middel van een microscoop met een smalle lichtbundel uit een spleetvormige lichtbron.
  • Spoorelement
    Een element dat in de voeding aanwezig moet zijn voor een goede groei en functie, maar dat slechts in zeer kleine hoeveelheden nodig is.
  • Staar
    Vertroebeling van de ooglens, die leidt tot een vermindering van de het gezichtsvermogen. Staar is een normaal verouderingsproces maar kan door gebruik van predniso(lo)n (sterk) worden versneld.
  • Stadium 0 – IV
    Zie Röntgenstadia: Aan de hand van het beeld op de longfoto wordt een indeling gemaakt in vijf stadia. Stadium 0: geen afwijkende longfoto Stadium 1:  vergrote lymfeklieren Stadium 2: vergrote lymfeklieren en verdichting van de longvelde Stadium 3: alleen verdichting van de longvelden Stadium 4: verlittekening in de longen
  • Steroïden
    Een element dat in de voeding aanwezig moet zijn voor een goede groei en functie, maar dat slechts in zeer kleine hoeveelheden nodig is.
  • Symptomen
    Klachten en verschijnselen.
  • Symptoomloos
    Zonder klachten of verschijnselen.
  • Syndroom van Heerfordt
    Zie Heerfordt, syndroom van: Vorm van sarcoïdose die gekenmerkt wordt door een combinatie van koorts, vergrote speekselklieren, aangezichtsverlamming van de zevende gezichtszenuw en regenboogvliesontsteking in het oog.
  • Syndroom van Löfgren
    Zie Löfgren, Syndroom van: Acute vorm van sarcoïdose met roodpaarse vlekken op met name de armen en benen (erythema nodosum) in combinatie met pijnlijke en gezwollen gewrichten (vooral enkels en/of polsen), vermoeidheid en koorts.
  • Synovitis
    Ontsteking van het gladde vlies dat de binnenkant van gewrichten bekleed.
  • Systemische behandeling
    Behandeling die in het gehele lichaam werkzaam is. Medicatie wordt toegediend via de mond of per injectie of infuus.
  • T-cellen
    Ook wel T-lymfocyten. Dit zijn afweercellen die onderdeel uitmaken van de specifieke cellulaire afweer. Dit is  het deel van de afweer dat zich richt tegen micro-organismen zoals virussen en bacteriën.
  • Tenosynovitis
    Zie Peesschedeontsteking: Op sommige plaatsen loopt de pees door een peesschede, een met vloeistof gevuld buisje dat een pees omhult. Als dat ontstoken is spreken van een peesschedeontsteking.
  • Thoraxfoto
    Röntgenfoto van de borstkas.
  • Titerbepaling
    Een bloedonderzoek om te meten of er voldoende antistoffen tegen Hepatitis B zijn aangemaakt.
  • TNF α/TNF-alfa
    Tumornecrosefactor-alfa. Boodschappereiwit binnen het afweersysteem dat de ontstekingsreactie in het lichaam stimuleert. Overproductie van TNF α wordt in verband gebracht met een aantal ziekten waaronder sarcoïdose.
  • Traanklier
    Klier die boven de oogbal ligt en traanvocht produceert.
  • Tracheotomie
    Operatie waarbij een kleine opening in de luchtpijp wordt gemaakt.
  • Tranentest
    Zie Schirmertest: Onderzoek waarbij de hoeveelheid traanvocht van het oog wordt gemeten.
  • Trigger
    Een stof die een proces in gang zet.
  • Trombose
    Het verstopt raken van een ader verstopt door een bloedstolsel. Het meeste komt dit voor in de benen.
  • Tropicamide
    Pupilverwijdende oogdruppels die meestal alleen gebruikt worden bij oogheelkundig onderzoek, niet als medicatie.
  • Uveïtis
    Ontsteking van het vaatvlies in het oog. Dit kan aan de voorkant  of aan de achterkant optreden, maar ook beide tegelijkertijd.
  • Uveïtis anterior
    Ontsteking van het vaatvlies aan de voorkant van het oog.
  • Uveïtis posterior
    Ontsteking van het vaatvlies aan de achterkant van het oog.
  • Vaatvlies
    Onderdeel van het oog dat bestaat uit een dicht netwerk van bloedvaten. Het zorgt voor de aan- en afvoer van diverse stoffen voor het oog.
  • VATS
    Video Assisted Thorascopic Surgery, kijkoperatie van de borstholte onder algehele narcose.
  • Ventilatoire beperking
    Stijging van de koolzuurspanning in het bloed als uiting van het falen van de longpomp.
  • Verlittekening
    Woekering van bindweefsel die niet meer hersteld.
  • Verschijningsvormen
    Verschillende soorten van een zelfde ziekte, denk bijvoorbeeld aan longsarcoïdose en huidsarcoïdose.
  • Verzweringen
    De vorming van zweren.
  • Virale infectie
    Een infectie die veroorzaakt wordt door een virus.
  • Vitamine D-bepaling
    Bepaling van de vitamine D-spiegel in het bloed.
  • Vitrectomie
    Operatieve vervanging van het glasvocht in het oog.
  • Vochtretentie
    Vochtophoping.
  • Wegener, ziekte van
    Een auto-immuunaandoening waarbij de bloedvaten in het lichaam ontstoken raken.
  • Witte bloedcellen
    Cellen die binnen het afweersysteem betrokken zijn bij de afweerreactie tegen lichaamsvreemde stoffen.
  • Zenuwstelsel
    Orgaansysteem dat een coördinerende rol speelt bij bewuste en onbewuste handelingen, zoals het aansturen van de spieren, de werking van de zintuigen en het opnemen en verwerken van informatie. Het wordt vaak onderverdeeld in het centrale zenuwstelsel (de hersenen en het ruggemerg) en het perifere zenuwstelsel (de verbindingen van het centrale zenuwstelsel met de organen en weefsels).
  • Ziekte van Crohn
    Zie Crohn, Ziekte van: Een ziekte waarbij het maag-darmkanaal chronisch ontstoken is. Wordt ook wel sarcoïdose van de darmen genoemd.
  • Ziekte van Lyme
    Zie Lyme, ziekte van: Een infectieziekte die veroorzaakt wordt door de bacterie Borrelia burgdorferi.
  • Ziekte van Sögren
    Zie Sjögren, ziekte van: Een auto-immuunziekte, waarbij vooral traan- en speekselklieren ontstoken raken, hierdoor ontstaan een droge mond en droge ogen.
  • Ziekte van Wegener
    Zie Wegener, ziekte van: Een auto-immuunaandoening waarbij de bloedvaten in het lichaam ontstoken raken.
Delen